ЕУРАЗИЯЛЫҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ КОМИССИЯ
АЛҚА
ӨКІМ
2023 жылғы «13» маусым
№ 78
Мәскеу қаласы
Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің «Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердің қаржы нарығы саласындағы заңнамасын үйлестіру жөніндегі іс-шаралар жоспарының орындалу барысы туралы есепті бекіту туралы» өкімінің жобасы туралы
1. Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің «Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердің қаржы нарығы саласындағы заңнамасын үйлестіру жөніндегі іс-шаралар жоспарының орындалу барысы туралы есепті бекіту туралы» өкімінің жобасы (қоса беріліп отыр) мақұлдансын және ол Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің қарауы үшін ұсынылсын.
2. Осы өкім Еуразиялық экономикалық одақтың ресми сайтында жарияланған күнінен бастап күшіне енеді.
Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының Төрағасы
М. Мясникович
ЕУРАЗИЯЛЫҚ ЭКОНОМИКАЛЫҚ КОМИССИЯ
КЕҢЕС
ӨКІМ
20 жылғы « »
№
қаласы Москва
Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердің қаржы нарығы саласындағы заңнамасын үйлестіру жөніндегііс-шаралар жоспарының орындалу барысы туралы есепті бекіту туралы
2018 жылғы 6 қарашадағы Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердің қаржы нарығы саласындағы заңнамасын үйлестіру туралы келісімнің 6-бабының 3-тармағына және Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 2021 жылғы 5 сәуірдегі № 4 өкімімен бекітілген Еуразиялық экономикалық интеграцияны дамытудың 2025 жылға дейінгі стратегиялық бағыттарын іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспарының 1.4.1-тармағына сәйкес:
1. Қоса беріліп отырған Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердің қаржы нарығы саласындағы заңнамасын үйлестіру жөніндегі іс-шаралар жоспарының орындалу барысы туралы есеп бекітілсін.
2. Осы өкім Еуразиялық экономикалық одақтың ресми сайтында жарияланған күнінен бастап күшіне енеді.
Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің мүшелері:
Армения Республикасынан
Беларусь Республикасынан
Қазақстан Республикасынан
Қырғыз Республикасынан
РесейФедерациясынан
М. Григорян
И. Петришенко
С. Жұманғарин
А. Касымалиев
А. Оверчук
Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 20 жылғы
№ өкімімен
БЕКІТІЛГЕН
Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердің қаржы нарығы саласындағы заңнамасын үйлестіру жөніндегі іс-шаралар жоспарының орындалу барысы туралы
ЕСЕП
1. Кіріспе
Осы Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 2020 жылғы23 қарашадағы № 27 өкімімен бекітілген Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердің қаржы саласындағы заңнамасын үйлестіру жөніндегі іс-шаралар жоспарының (бұдан әрі – Үйлестіру жоспары) орындалу барысы туралы есеп 2018 жылғы 6 қарашадағы Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердің қаржы нарығы саласындағы заңнамасын үйлестіру туралы келісімнің (бұдан әрі – Үйлестіру туралы келісім) 6-бабының 3-тармағын және Еуразиялық экономикалық комиссия Кеңесінің 2021 жылғы 5 сәуірдегі № 4 өкіммен бекітілген Еуразиялық экономикалық интеграцияны дамытудың 2025 жылға дейінгі стратегиялық бағыттарын іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспарының 1.4.1-тармағын орындау үшін әзірленді.
Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердің (бұдан әрі – мүше мемлекеттер, тараптар, Одақ) қаржы нарықтары саласында реттеу мен қадағалауға Үйлестірілген талаптарды қалыптастыру Одақтың ортақ қаржы нарығын (бұдан әрі – ОҚН) құру шарттарының бірі болып табылады. Үйлестіру туралы келісімге сәйкес уағдаластықтарды іске асыру, оның ішінде халықаралық келісімдерді қабылдау жолымен жүзеге асырылады.
Үйлестіру жоспарын іске асыру үшін Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттердің қаржы саласындағы заңнамасын үйлестіру мәселелері жөніндегі жұмыс тобы шеңберінде Қаржы нарықтары жөніндегі консультативтік комитеттің (бұдан әрі – Жұмыс тобы) жанынан қаржы нарығының салаларын қамтитын бағыттар бойынша мынадай үш кіші топ құрылды: банк секторы бойынша кіші топ, сақтандыру секторы бойынша кіші топ, бағалы қағаздар нарығы секторы бойынша кіші топ.
Одақтың қаржы нарығы саласындағы мүше мемлекеттердің заңнамасын үйлестіру кезінде кіші топтар басшылыққа алатын органдарының негізгі актілері мыналар болып табылады: 2014 жылғы 29 мамырдағы Еуразиялық экономикалық одақ туралы шарт (бұдан әрі – ЕАЭО туралы шарт), Үйлестіру туралы келісім, Үйлестіру жоспары, Жоғары Еуразиялық экономикалық кеңестің 2019 жылғы 1 желтоқсандағы шешімімен бекітілген Еуразиялық экономикалық одақтың ортақ қаржы нарығын қалыптастыру тұжырымдамасы (бұдан әрі – ОҚН тұжырымдамасы), Еуразиялық экономикалық комиссия Алқасының 2020 жылғы 3 қарашадағы № 159 өкімімен бекітілген Еуразиялық экономикалық одақ шеңберінде ортақ биржалық кеңістікті қалыптастыру жөніндегі іс-шаралар жоспары (бұдан әрі – жол картасы).
Есеп Еуразиялық экономикалық комиссияның Қаржы саясаты департаменті (бұдан әрі – ЕЭК, Комиссия) 2022 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша Одақтың жоғарыда көрсетілген негізгі актілері негізінде қаржы саласындағы заңнаманы үйлестіру бойынша жүргізіп жатқан жұмыс шеңберінде дайындалды.
Есепте қаржы саласындағы заңнаманы үйлестіру жөніндегі жұмыс барысы туралы ұсынылған ақпараттың негізінде бұл жұмыс Үйлестіру жоспарына және ол белгілеген кезеңдерге сәйкес жүзеге асырылатынын айтуға болады.
2. Одақтың ортақ қаржы нарығын қалыптастыру және қаржы саласындағы мүше мемлекеттердің заңнамасын үйлестіруді жүргізу тәсілдері
ЕАЭО туралы шарттың 70-бабында көзделген ОҚН құру экономикалық интеграцияны тереңдетуге және капиталдың еркін қозғалысын қамтамасыз ету үшін жағдайлар жасауға ықпал етуге тиіс. ЕАЭО туралы шартқа17-қосымшада белгіленген ОҚН өлшемшарттары: мүше мемлекеттердің қаржы нарықтары саласындағы реттеу мен қадағалауға үйлестірілген талаптарды қалыптастыру; қаржы нарығына қатысушылардың лицензияларын өзара тану; Одақтың бүкіл аумағында қосымша мекемесіз қаржылық қызметтер көрсету жөніндегі қызметті жүзеге асыру болып табылады; мүше мемлекеттердің реттеушілері арасындағы әкімшілік ынтымақтастық. ЕАЭО туралы шартқа сәйкес ортақ қаржы нарығы қаржы нарығы субъектілерінің бір-бірінің нарықтарына оңайлатылған және кемсітусіз қол жеткізуіне мүмкіндік береді.
ЕАЭО туралы шарттың 103-бабында 2025 жылға қарай қаржы нарығы саласындағы заңнаманы үйлестіруді жүзеге асыру көзделген.
Қаржы нарығының саласы әрбір мүше мемлекеттің банк секторын, бағалы қағаздар нарығының секторын және сақтандыру секторын қамтиды.
ОҚН қалыптастырудың бірінші кезеңі, сондай-ақ негізгі өлшемшарты ұқсас нормативтік құқықтық реттеуді белгілеуге бағытталған мүше мемлекеттердің заңнамасын жақындастыру болып табылады. Бұл ретте70-бапта қаржы қызметтерін тұтынушылардың құқықтарын қорғауды қамтамасыз етуге және халықаралық стандарттарға сәйкес мүше мемлекеттердің қаржы нарықтарындағы тәуекелдерді реттеу тәсілдерін айқындауға ерекше назар аударылады.
ЕАЭО туралы шарттың 70-бабының дамуына 2018 жылғы қарашада үйлестіру туралы келісім жасалып, 2020 жылғы қарашада үйлестіру жоспары қабылданды.
Қаржы нарығы саласындағы заңнаманы үйлестіру процесінде мүше мемлекеттердің сарапшылары Базель банктік қадағалау комитетінің тиімді банктік қадағалауының негіз қалаушы қағидаттарын, Халықаралық сақтандыру қадағалаулары қауымдастығының сақтандыру қадағалауының негіз қалаушы қағидаттарын, Бағалы қағаздар жөніндегі комиссиялардың халықаралық ұйымының, Экономикалық ынтымақтастық ұйымының қағидаттарын, сондай-ақ ақшаны жылыстатуға, терроризмді қаржыландыруға және жаппай қырып-жою қаруын таратуды қаржыландыруға қарсы іс-қимыл жөніндегі ақшаны жылыстатуға қарсы күрестің қаржылық шараларын әзірлеу тобының халықаралық стандарттарын, сондай-ақ қаржы нарығын реттеу саласындағы өзге де халықаралық қағидаттар мен стандарттарды басшылыққа алады.
Заңнаманы үйлестіру жөніндегі шараларды іске асыру 2020 – 2025 жылдары банк және сақтандыру секторлары үшін, 2020 – 2029 жылдары бағалы қағаздар нарығы секторы үшін белгіленген үйлестіру жүргізу кезеңдері мен мерзімдерін ескере отырып, үйлестіру жоспары шеңберінде жүзеге асырылады.
ЕАЭО туралы шарттың 103-бабында міндеттері мен өкілеттіктері халықаралық келісімде айқындалатын 2025 жылы қаржы нарықтары саласындағы заңнаманы үйлестіру аяқталғаннан кейін Қаржы нарығын реттеу жөніндегі ұлттықтан жоғары орган құру көзделген. Қазіргі уақытта осы Келісімнің жобасын дайындау бойынша жұмыстар жүргізілуде.
ОҚН тұжырымдамасында ОҚН қалыптастыру тәсілдері мен мерзімдері, сондай-ақ ОҚН қатысушыларының қызметін қадағалау, ОҚН инфрақұрылымын дамыту, киберқауіпсіздікті қамтамасыз ету тәсілдері қамтылады. Одақтың ортақ биржалық кеңістігін қалыптастыру қажеттілігі бөлінді.
ОҚН тұжырымдамасына сәйкес заңнаманы үйлестіруді кезең-кезеңімен іске асыру және ОҚН қалыптастыру, қаржы нарықтарының интеграциясын күшейту реттеушілік төрелікті барынша азайту, қаржы реттеушілерінің өзара іс-қимылын жетілдіру және ақпарат алмасу есебінен қаржылық тұрақтылық үшін тәуекелдерді азайтуға ықпал етуге тиіс.
OҚН тұжырымдамасына сәйкес OҚН қалыптастыру мерзімі 2025 жылға дейін және одан кейінгі екі кезеңге бөлінеді. Кезеңдерге бөлу қаржы саласындағы интеграцияны дамыту процесінің динамикасымен байланысты. 2025 жылға дейінгі кезеңде мүше мемлекеттер үйлестіру жоспарына сәйкес реттеуші төрелікті төмендету мақсатында банк, сақтандыру нарығы және бағалы қағаздар нарығы саласындағы реттеуді ішінара үйлестіруді жүзеге асыруы тиіс. Бұдан басқа, мүше мемлекеттер осы кезеңде Банк және сақтандыру секторында заңды тұлға құру үшін стандартталған лицензия тетігін іске асыру арқылы лицензияларды өзара тануға, сондай-ақ ОҚН шеңберінде бағалы қағаздар нарығы секторында қаржы қызметтерін трансшекаралық жеткізуге деген келісілген тәсілдерін айқындайды.
2025 жылдан кейінгі кезеңде үйлестіру жөніндегі, сондай-ақ ОҚН қалыптастыру жөніндегі жұмыс ЕАЭО туралы шартта көзделген өлшемшарттарға сәйкес жалғастырылуға тиіс. Яғни, қаржылық интеграцияның тереңдеуіне және ОҚН қалыптастырудың және заңнаманы үйлестірудің неғұрлым озық кезеңдеріне көшуіне қарай заңды тұлға ретінде қосымша құрусыз (лицензиялаусыз) Одақтың бүкіл аумағында қаржылық қызметтер көрсету жөніндегі қызметті жүзеге асырудың келісілген тәсілдерін айқындау қажет.
3. Үйлестіру жоспарын іске асыру жұмысындағы тәсілдер
Қазіргі уақытта үйлестіру үш кіші топтың жұмысы шеңберінде үш сектор бойынша бір мезгілде (қатар) негізгі кезеңдерге бөле отырып, бірақ мүше мемлекеттердің қаржы нарықтарын құқықтық реттеудің модельдері мен ерекшеліктерін ескеретін әртүрлі жылдамдықпен жүргізіледі.
Үйлестіру жоспарын іске асыруға бағытталған өз қызметінде кіші топ мүшелері Үйлестіру туралы келісімнің ережелерін басшылыққа алады, оған сәйкес:
мүше мемлекеттердің заңнамасын үйлестіру жөніндегі ұсыныстарды Тараптар әзірлейді;
мүше мемлекеттердің уәкілетті органдарымен келісілген ұсыныстар мен оларды имплементациялау мерзімдерін ЕЭК Кеңесі бекітеді.
ЕЭК Кеңесі бекіткен ұсыныстар халықаралық келісімдер жасасу және (немесе) мүше мемлекеттердің заңнамасына өзгерістер енгізу жолымен имплементацияланады.
Бұл ретте ЕЭК осы жоспардың тармақтарына сәйкес мүше мемлекеттердің заңнамасын үйлестіру жөніндегі ұсыныстарды әзірлеу жөніндегі қызметті үйлестіреді, сондай-ақ жыл сайын есепті дайындайды және оны ЕЭК Кеңесіне ұсынады.
Үйлестіру жоспарында айқындалған іс-шараларды ескере отырып, осы рәсімдерді іске асыру үшін кіші топтардың іс-қимылдарының мынадай алгоритмі таңдалды:
Үйлестіру жоспарының әрбір тармағы бойынша мүше мемлекеттердің заңнамасына салыстырмалы-құқықтық талдау жүргізіледі, оларды реттеудегі ұқсастықтар немесе айырмашылықтар анықталады;
реттеуші арбитраждың туындау тәуекелдері және қаржылық тұрақтылық, олардың ОҚН үшін сыни болуы және лицензияларды өзара тану үшін жағдайлар жасау тұрғысынан айырмашылықтардың маңыздылығына баға беріледі;
үйлестіруді талап ететін мәселелерді үйлестіру бойынша ұсыныстар әзірленуде;
үйлестіру бойынша әзірленген ұсыныстар тақырыптық блоктар бойынша топтастырылады және үйлестіру жөніндегі жалпы ұсыным форматында ресімделеді, ол қаржы нарықтары жөніндегі консультативтік комитетте (бұдан әрі – ҚНКК) келісіледі. Жалпы ұсынымға заңнаманы үйлестіруді талап ететін мәселелер ғана емес, сондай-ақ мүше мемлекеттердің салыстырмалы реттеуі бар және қаралып отырған сәтте олар лицензияларды өзара тануды қамтамасыз ету және ОҚН-ға рұқсат беруді қамтамасыз ету үшін жеткілікті дәрежеде үйлестірілген мәселелер де енгізіледі. Мүше мемлекеттерде салыстырмалы реттеу фактісін бекіту мүше мемлекеттің заңнамасын жетілдіру процесін оңтайландыруға, мүше мемлекеттердің болашақта, оның ішінде жаңа мемлекеттер Одағына қосылу кезінде заңнамасын мониторингілеу процесін жеңілдетуге мүмкіндік береді.
4. Банк секторы
Тұтастай алғанда, Үйлестіру жоспарының бірінші кезеңіне (2020-2021 жылдар) қатысты мәселелерді қарау бойынша жұмыс аяқталды, Үйлестіру жоспарының екінші (2021-2024 жылдар) және үшінші (2022-2025 жылдар) кезеңдерін орындау бойынша жұмыс жүргізілуде. Бірінші кезеңде субъектілерді және олардың функцияларын айқындауға, екіншісінде – банктерді құруға, лицензиялауға, лицензиясын қайтарып алуға және таратуға, үшіншісінде – банктердің жұмыс істеуіне және оларды қадағалауға қатысты мәселелер қаралады.
Үйлестіру жоспарының бірінші кезеңін іске асыру барысында Еуразиялық экономикалық одақ шеңберінде көрсетілетін қызметтердің банк және сақтандыру секторларында стандартталған лицензия туралы келісімнің жобасы дайындалды. Келісім жобасы оны мемлекетішілік келісімге енгізу үшін дайындықтың соңғы сатысында тұр.
Мүше мемлекеттердің банк заңнамасын реттейтін 50-ден астам нормативтік құқықтық актілерді және 30-дан астам салыстырмалы-құқықтық кестелерді талдау қорытындылары бойынша Үйлестіру жоспарының бірінші, ішінара екінші және үшінші кезеңдерінің тармақтарын іске асыруды көздейтін «Банктерді банк қызметтері нарығына жіберу туралы» жалпы ұсынымның жобасы әзірленді. Қазіргі уақытта Үйлестіру жоспарының мынадай:
банктің заңды мәртебесі туралы;
банктің ұйымдық-құқықтық нысандары туралы;
банктің атауы туралы;
банктер жүзеге асыруға құқылы қызмет түрлерінің, операциялардың (мәмілелердің) тізбесі туралы;
тыйым салынған қызмет түрлері туралы;
банктік, өзге де операцияларды, тыйым салынған және рұқсат етілген қызмет түрлерін үйлестіру тәсілдері туралы;
банк операцияларының жекелеген технологиялық бөліктерін, олардың мәртебесін жүзеге асыруға құқылы ұйымдардың тізбесі туралы;
банк қызметтерін нарыққа жіберу шарттары туралы;
банктің жарғылық капиталына қойылатын талаптар және оны қалыптастыру тәртібі туралы;
капиталға (меншікті (реттеуші), номинативті, жалпы) қойылатын талаптар туралы;
стратегиялық, операциялық жоспарға (бизнес-жоспарға) қойылатын талаптар туралы;
банкті мемлекеттік тіркеу және банктік қызметті жүзеге асыру үшін рұқсат және банк операцияларын жүргізуге лицензия алу рәсімдері туралы;
банк операцияларын жүргізуге және банк қызметін жүзеге асыруға лицензия беру шарттары туралы;
банктерді нарыққа жіберу үшін қажетті құжаттар мен мәліметтердің құрамы туралы;
банк құрылтайшыларына, бақылаушы тұлғаларға және банктің өзге де бенефициарлық меншік иелеріне қойылатын талаптар туралы;
банктегі негізгі лауазымдарға қойылатын талаптар туралы;
мүше мемлекеттің аумағында шетелдік банктердің және мүше мемлекеттердің банктерінің мүше шет мемлекеттің аумағында трансшекаралық мекемелерді ашуына қойылатын талаптар туралы мәселелерін қарау жөніндегі жұмыс аяқталды.
Банк секторына қатысты негізгі ұғымдарды үйлестіру мәселесін талқылау нәтижесінде тараптардың сарапшылары қажет болған жағдайда негізгі ұғымдардың тізбесін қалыптастыруға және тиісті кезеңге жататын барлық мәселелердің мәні бойынша пысықтау негізінде оларды үйлестіру жөнінде ұсыныстар әзірлеуге келісті, оларды (қажет болған жағдайда) кейінгі кезеңдерде нақтылайды.
Ағымдағы кезеңде «банктік емес кредиттік (кредиттік-қаржы) ұйым», «банк» ұғымдары келісілді, сондай-ақ заңнаманы жетілдіру кезінде банктің заңды мәртебесін айқындаудың қағидаттары мен тәсілдері әзірленді, банктің ұйымдық-құқықтық нысаны бойынша ұсынымдар дайындалды.
Банк деп танылатын әрбір операцияның, әрбір мүше мемлекеттің рұқсат етілген қызмет түрлерінің мазмұны мен экономикалық мәнін талқылау және талдау және оларды салыстыру қорытындылары бойынша банктер жүзеге асыруға құқылы қызмет түрлерінің, операциялардың (мәмілелердің) тізбесі қалыптастырылды. Бұл тізімге қызметтің 22 түрі, операциялар (мәмілелер) енгізілді. Сондай-ақ, кейбір мүше мемлекеттердің заңнамасында көзделуі мүмкін және басқаларында болмауы мүмкін 4 операцияның тізімі жасалды. Мүше мемлекеттерге банктердің трансшекаралық филиалдарын ашу немесе трансшекаралық қызметтер көрсету арқылы ОҚН-ға қаржылық қызметтерді жеткізуді іс жүзінде іске асыру тәсілдерін айқындау кезінде банктер жүзеге асыруға құқылы қызмет түрлерінің, операциялардың (мәмілелердің) біріздендірілген тізбесін белгілеуге ұмтылу орынды екендігі атап өтілді.
Қосымша банктерге тыйым салынған қызмет түрлерінің тізбесі жасалды. Оған өндірістік, сауда қызметі және сақтандырушы ретіндегі сақтандыру қызметі кірді. Бұдан басқа, мүше мемлекеттің заңнамасында банктердің ойын бизнесін ұйымдастыруға, лотереяға, букмекерлік қызметке, сондай-ақ саяси қызметті қаржыландыруға және жарнамалауға байланысты қызметке тыйым салу көзделуі мүмкін екендігі атап өтілді.
Банк операцияларының жекелеген технологиялық бөліктерін жүзеге асыруға құқылы ұйымдарды қарастыра отырып, тараптардың сарапшылары мүше мемлекеттің заңнамасында аутсорсинг шарттары негізінде банк қызметтерін, оның ішінде агенттерді көрсету үшін банктің басқа адамдарды тарту құқығы көзделуі мүмкін екенін анықтады. Олардың мәртебесі де қарастырылады. Банктің аталған тұлғалармен өзара іс-қимыл мәселелерін реттейтін заңнаманың сақталуын бақылау мүше мемлекеттің уәкілетті органының құзыретіне жатқызылады.
Сонымен қатар, тараптардың сарапшылары банк ОҚН-ға шыққан кезде, оның ішінде трансшекаралық қызметтер көрсетуді көздейтін, мүше мемлекеттерде аутсорсинг қызметтерін реттеу жөніндегі қолданылатын заңнама туралы мәселе қосымша талқылауды талап ететініне келісті.
Үйлестіру жоспарының екінші кезеңін іске асыру барысында банк қызметтерін нарыққа жіберудің негізгі шарттары ретінде тараптардың сарапшылары мынадай шарттарды бөліп алып талдады:
заңды тұлғаны банк ретінде мемлекеттік тіркеу және банк қызметін жүзеге асыруға лицензия алу;
лицензия беруден бас тартудың заңнамада белгіленген негіздері;
банк атауын арнайы келісу қажеттілігі;
банкті мемлекеттік тіркеу және заңнама талаптарына сәйкес банк операцияларын жүзеге асыруға лицензия алу үшін құжаттардың сәйкестігі;
стратегиялық және операциялық жоспардың (бизнес-жоспардың) болуы және оның мазмұны туралы талапты орындау;
банктің акцияларын (үлестерін) шекті мәннен жоғары сатып алатын (иеленетін) заңды (жеке) тұлғаларға, акционерлерге (қатысушыларға), сондай – ақ оларға қатысты бақылауды жүзеге асыратын (белгілейтін) тұлғаларға қойылатын талаптарды орындау;
банктің жарғылық капиталының ең төменгі мөлшеріне қойылатын талап;
лауазымға тағайындау (сайлау) кезінде және лауазым бойынша міндеттерді жүзеге асырудың бүкіл кезеңі ішінде банктің басшы (түйінді) қызметкерлеріне қойылатын талаптарды орындау;
шетелдік банктердің еншілес банктерін және оқшауланған құрылымдық бөлімшелерін (филиалдары мен өкілдіктерін) ашуға қойылатын талаптар.
Құрылтай құжаттарына қойылатын талаптар туралы мәселе бойынша тараптардың сарапшылары құрылтай шартын, банк жарғысын, құрылтайшылардың жалпы жиналысының хаттамасын, бизнес-жоспарды қарады. Аталған құжаттардың әрқайсысы шеңберінде оларға енгізілген мәліметтердің құрамы талданды.
Тараптардың сарапшылары мемлекеттік тіркеу және лицензиялау рәсімдерін жүзеге асыру үшін реттеушіге ұсынған кезде мүше мемлекеттерде әртүрлі құжаттарға енгізілетін мәліметтердің құрамы бойынша айырмашылықтар елеулі емес және реттеушілік төрелік пен қаржылық орнықтылық тәуекелдерін көтермейді деген қорытындыға келді.
Сонымен қатар, тараптардың сарапшылары банктің бизнес-жоспарын бекітуді банктің уәкілетті өкілдері не оның құрылтайшылары 2 және одан да көп жыл мерзімге жүзеге асыруы тиіс деп келісті. Сондай-ақ, қоғам құру туралы шарт мүше мемлекеттерде құрылтай құжаты болып табылмайтыны анықталды, өйткені оның қолданылуы барлық құрылтайшылар осы Шарт бойынша міндеттемелерді орындаған сәттен бастап тоқтатылады, банктің жалғыз құрылтай құжаты жарғы болып табылады.
Банкті міндетті мемлекеттік тіркеуге және банк қызметін (банк операцияларын) жүзеге асыруға лицензия алуға қойылатын талаптардың болуы баламалы болып табылады және үйлестіру мақсатында заңнамаға өзгерістер енгізуді талап етпейді.
Нарыққа жіберу процесінде мүше мемлекеттердің реттеушілері мыналарға:
банктің жарғылық капиталын қалыптастыру көздері заңнамада белгіленген талаптарға сәйкес келетіндігіне;
банктің меншік құрылымы заңнамада белгіленген талаптарға сәйкес келетіндігіне;
банк қызметін жүзеге асыруға лицензия алған сәттегі жарғылық капитал толығымен қалыптастырылатынына;
банктің меншікті қаражатының (капиталының) мөлшері заңнамада белгіленген талаптарға сәйкес келетіндігіне;
құрылтайшылар, бақылаушы тұлғалар және өзге де бенефициарлық меншік иелері белгіленген талаптарға сәйкес келетіндігіне;
банктің басшылары мен өзге де негізгі лауазымды адамдары (аталған лауазымдарға кандидаттар) заңнамада белгіленген біліктілік талаптарына және іскерлік беделге қойылатын талаптарға сәйкес келетіндігіне;
құжаттар заңнамада белгіленген талаптарға сәйкес келетіндігіне;
құрылатын банк заңнамада белгіленген пруденциалдық талаптарды орындайтын пайдалы ұйым түрінде ұзақ мерзімді өмір сүруге қабілеттілігіне;
банк банктік қызметті жүзеге асыру үшін заңнамада белгіленген техникалық талаптарға сәйкес келетіндігіне;
банк заңнамада белгіленген талаптарды қанағаттандыратын тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйелерін құратындығына;
банк сабақтас заңнамада белгіленген талаптарды орындайтынына;
банктің ұйымдық құрылымы заңнамада белгіленген талаптарға сәйкес келетіндігіне көз жеткізуге тиіс.
Мүше мемлекеттерде белгіленген банктің жарғылық капиталының ең төменгі мөлшерін, банкті құру (қалыптастыру) кезіндегі оны қалыптастыру тәртібін ағымдағы талдау барысында тараптардың сарапшылары бұл мәселеде бар айырмашылықтар реттеушілік төрелік тәуекелін және қаржылық тұрақтылық тәуекелдерін көтермейтінін анықтады, сондықтан жарғылық капиталдың ең төменгі мөлшеріне қойылатын талаптарды, оны қалыптастыру тәртібін ұлттық заңнамаға, жарғылық капиталды төлеудің ұсынылатын – мүше мемлекеттің валютасындағы ақшалай қаражатпен төлеу нысанына сәйкес белгілеу ұсынылды. Мүше мемлекеттің заңнамасында сондай-ақ жарғылық капиталды: шетел валютасындағы ақшалай қаражатпен; белгілі бір шектеулер сақталған кезде ақшалай емес қаражатпен төлеу мүмкіндігі көзделуі мүмкін. Банк қызметін жүзеге асыруға лицензия алудың міндетті шарты жарғылық капиталды ол берілгенге дейін толық көлемде төлеу болуы тиіс.
Бұл ретте тараптардың сарапшылары бұл белгіленбеген мүше мемлекеттің заңнамасына Банктің жарғылық капиталын төлеу немесе акцияларын (үлестерін) сатып алу үшін тартылған (қарыз) қаражатты пайдалануға тыйым салуды енгізуді және (немесе) банктің акцияларына (үлестеріне) салынатын инвестициялар үшін құрылтайшының (акционердің, қатысушының) меншікті қаражаты мен таза активтерінің жеткіліктілігі туралы талап белгілеуді ұсынады.
Банк қызметін кеңейту кезінде мүше мемлекеттің заңнамасында капитал мөлшеріне (меншікті (реттеуші), нормативтік, жалпы) және (немесе) оның шығу көздеріне қосымша талаптар белгіленуі мүмкін. ОҚН-да қызметті жүзеге асыру кезінде банк капиталының мөлшерін Одақ шеңберінде халықаралық келісіммен белгілеу ұсынылды.
Банктің құрылтайшыларына, бақылаушы тұлғаларға және банктің өзге де бенефициарлық меншік иелеріне қойылатын талаптар туралы мәселені қарау шеңберінде тараптардың сарапшылары мүше мемлекеттердің заңнамасына талдау жүргізді және тұтастай алғанда мыналарға: банктің жарғылық капиталына қатысуына байланысты талаптар қойылатын тұлғалар тобына және оларды белгілеу тәсілдеріне; банктің акцияларын (үлестерін) сатып алу жөніндегі мәмілелерді келісу рәсімдеріне және банк акцияларының (үлестерінің) ірі иелеріне қатысты бақылау белгілеуге қатысты ұсынымдар әзірленді; қаржылық жағдайға және белгіленген тұлғалар тобы қаражатының шығу көздеріне; банктің капиталына қатысуға арналған шектеулер мен тыйымдарға қатысты ұсынымдар дайындалды.
Осы мәселені қарау барысында реттеушілік арбитраж тәуекелдерін және қолданыстағы банкті ОҚН-ға жіберу кезінде қаржылық тұрақтылық тәуекелдерін тудыруы мүмкін аса маңызды мынадай екі айырмашылық анықталды:
банктің құрылтайшыларының, бақылаушы тұлғаларының және өзге де бенефициарлық меншік иелерінің қаржылық жағдайын қанағаттанарлық деп тану үшін кейбір мүше мемлекеттердің заңнамасында белгіленген деңгейден төмен емес халықаралық рейтингтік агенттіктер беретін рейтингтердің болуы туралы талап;
оффшорлық аймақтарда тұратын және (немесе) тіркелген құрылтайшылардың, бақылаушы тұлғалардың және банктің өзге де бенефициарлық меншік иелерінің Банк капиталына қатысуына тыйым салу (шектеулер).
Осы мәселелер бойынша шешім қабылдаудың күрделілігі мен маңыздылығына байланысты тараптардың сарапшылары оларды талқылау үшін жоғары деңгейге шығаруды орынды деп санайды.
Негізгі лауазымдарға қойылатын талаптар туралы мәселені қарау шеңберінде банкте мүше мемлекеттердің заңнамасына талдау жүргізілді және тұтастай алғанда мыналарға: біліктілік талаптары мен іскерлік беделге қойылатын талаптар қолданылатын адамдардың тізбесіне; лауазымға тағайындау (сайлау) кезінде келісу рәсімдеріне; шектеулер мен тыйымдарға; біліктілік талаптарына қатысты ұсынымдар дайындалды.
Тараптардың сарапшылары банктерді ОҚН-ға жіберу кезінде мүше мемлекеттер біліктілік талаптары қолданылатын тұлғалар мен лауазымдардың жалпы тізімін белгілеу, білімге, жұмыс тәжірибесіне қойылатын жалпы талаптарды белгілеу және біліктілік талаптарына сәйкестікті бағалауды жүргізу жөніндегі тәсілдерді жақындастыруға ұмтылуы қажет екенін атап өтті. ОҚН-да қызметті жүзеге асыруға ниетті (жүзеге асыратын) мүше мемлекеттердің банктеріндегі лауазымдарға сайлау (тағайындау) үшін жеткілікті деп танылатын ең төменгі біліктілік талаптарын келіскен жөн.
Мүше мемлекеттің аумағында шетелдік банктердің және мүше мемлекеттердің банктерінің мүше шет мемлекеттің аумағында трансшекаралық мекемелерді ашуға қойылатын талаптар туралы мәселені қарау шеңберінде мүше мемлекеттердің заңнамасына талдау жүргізілді және тұтастай алғанда: мүше мемлекеттің аумағында шетелдік банктердің еншілес банктерді ашу шарттарына; шет мемлекеттің аумағындағы мүше мемлекет банктерінің еншілес банктерді ашу шарттарына; мүше мемлекеттің аумағындағы шетелдік банктердің филиалдарына; мүше мемлекет банктерінің шет мемлекеттің аумағындағы филиалдарына; мүше мемлекеттің аумағындағы шетелдік банктердің өкілдіктеріне; мүше мемлекет банктерінің шет мемлекеттің аумағындағы өкілдіктеріне қатысты ұсынымдар келісілді.
Банктерді тіркеуден бас тарту негіздері туралы мәселені қарау кезінде мүше мемлекеттердің заңнамасында реттеушілік төреліктің туындау тәуекелін және (немесе) қаржылық тұрақтылық тәуекелін көтеруі мүмкін мынадай бірқатар айырмашылықтар анықталды:
құрылтайшылардың (қатысушылардың) қанағаттанарлықсыз қаржылық жағдайы;
оффшорлық аймақтарда тұратын және (немесе) тіркелген Банктің құрылтайшыларына, бақылаушы тұлғаларына және өзге де бенефициарлық меншік иелеріне қатысты шектеулерді сақтамау;
банк жүйесінде шетелдік инвестициялар квотасына қол жеткізу.
Тараптар сарапшыларының пікірінше, ОҚН-дағы банк жүйесінде шетелдік инвестициялар квотасының болуы бас тарту үшін негіз ретінде мүше мемлекеттің заңнамасында ізденушінің немесе банк қызметі құқығын иеленушінің акцияларын (үлестерін) сатып алатын және иеленетін мүше мемлекеттердің инвесторларына қатысты қолданыла алмайды. Өзге инвесторларға қатысты мүше мемлекеттердің осы негізді мүше мемлекеттің заңнамасына және мүше мемлекеттің халықаралық міндеттемелеріне сәйкес қолдануға құқығы болуға тиіс.
Үйлестіру жоспарының үшінші кезеңін іске асыру барысында Еуразиялық экономикалық одақ аумағында Еуразиялық экономикалық комиссияның Қаржы нарықтары жөніндегі консультативтік комитеті (бұдан әрі – Сараптама тобы) банк салымдарын (депозиттерін) сақтандыру (кепілдік беру), кредиттік ұйымдарды тарату, қаржылық сауықтыру және банкроттық саласындағы заңнаманы үйлестіру мәселелері жөніндегі сараптамалық топ шеңберінде халықтың салымдарын сақтандыру жүйесіне қойылатын талаптар туралы мәселе қаралады.
2019 жылдан 2022 жылға дейінгі кезеңде салымдарды сақтандыру жүйелерінің жұмыс істеуі мәселелерінің кең тізбесі бойынша 16 сараптамалық қорытынды әзірленді және бекітілді. Сараптамалық қорытындылар дайындау жұмыстары жалғасуда.
Сараптамалық топ шеңберінде осы тақырыпқа қатысты барлық мәселелерді қарау аяқталғаннан кейін жұмыс халықтың салымдарын сақтандыру жүйесіне қойылатын талаптарды үйлестіру жөніндегі ұсынымдар жобасын дайындау үшін банк кіші тобының алаңында жалғастырылатын болады.
Сондай-ақ, 2021 жылғы 21 желтоқсандағы Еуразиялық экономикалық одақ шеңберінде кредиттік тарихтар құрамына кіретін мәліметтермен алмасу тәртібі туралы келісімге қол қою туралы атап өту қажет. осы Келісім қаржылық қызметтерді тұтынушылар мен жеткізушілердің құқықтары мен заңды мүдделерін қорғауды қамтамасыз етуге бағытталған және кредиттік тәуекелдерді барынша азайтуға және капиталдың еркін қозғалысын қамтамасыз ету үшін қаржы нарықтарында жағдайлар жасауға ықпал ететін болады.
5. Сақтандыру секторы
Сақтандыру секторындағы үйлестіру жоспары орындаудың үш кезеңін көздейді: бірінші кезең (2020 – 2021 жылдар), екінші кезең (2021 – 2023 жылдар) және үшінші кезең (2023 – 2 025 жылдар).
Үйлестіру жоспарының бірінші кезеңі бойынша (2020 – 2021 жылдар) мынадай бағыттар бойынша жұмыс жүргізілді:
стандартталған лицензия тетігін ендіру;
сақтандыру секторына қатысты және осы кезеңде пайдаланылатын негізгі ұғымдарды үйлестіру;
«сақтандыру нарығының кәсіби қатысушысы» ұғымын, сақтандыру нарығының кәсіби қатысушыларының мәртебесін, олардың ұйымдық-құқықтық нысандарын айқындау;
сақтандыру түрлерін (сыныптарын) анықтау.
Сақтандыру секторындағы Үйлестіру жоспарының бірінші кезеңі аяқталды.
Тараптардың сарапшылары ЕЭК-пен бірлесіп сақтандыру қызметінде мүше мемлекеттердің заңнамасында пайдаланылатын негізгі ұғымдарға талдау жүргізді және негізгі ұғымдардың мынадай тізбесін келісті: сақтандыру қызметі (сақтандыру ісі); сақтандырушы (сақтандыру ұйымы); қайта сақтандырушы; делдалдық қызмет; сақтандыру брокері; сақтандыру агенті; сақтанушы.
«Сақтандыру нарығының кәсіби қатысушысы» ұғымымен және мүше мемлекеттердің сақтандыру нарығының кәсіби қатысушыларының мәртебесімен мүше мемлекеттердегі сақтандыру нарығының ұқсас субъектілері қабылданады. Сондай-ақ, мүше мемлекеттердің әрқайсысында шаруашылық жүргізуші субъектілер түрлерінің алуан түрлілігіне, олардың құқықтық ережелері мен әртүрлі нормативтік құқықтық актілермен реттелетін кәсіпкерлік қызметтің мақсаттарына байланысты тараптардың сарапшылары одақтың ортақ сақтандыру нарығын құру үшін мүше мемлекеттердегі қаржы нарығына кәсіби қатысушылардың ұйымдық-құқықтық нысандарын үйлестіруді орынды және қажетті деп санамады.
Бұдан басқа, түрлерді жіктеуге қолданылатын тәсілдер бірдей (өмірді сақтандыру, өмірден басқа сақтандыру; мүліктік сақтандыру, жауапкершілікті сақтандыру, жеке сақтандыру және т.б.). Сақтандыру салаларын нақтылау қайталама болып табылады және оған мүше мемлекеттерде әртүрлі тәсілдер қолданылады, сондықтан мүше мемлекеттерде қолданылатын сақтандыру түрлерін (сыныптарын) үйлестіру қажет емес.
Үйлестіру жоспарының екінші кезеңінде (2021 – 2023 жылдар) жұмыс мынадай бағыттар бойынша жүргізіледі:
сақтандыру нарығына қатысушыларды құру және лицензиялау тәртібі мен шарттарын үйлестіру;
сақтандыру қызметін лицензиялау кезінде қойылатын талаптарды үйлестіру;
сақтандыру нарығына қатысушылардың, оның ішінде сақтандыру нарығына кәсіби қатысушылардың қызметіне қойылатын талаптарды үйлестіру;
кәсіби біліктілікке және сақтандыру нарығының кәсіби қатысушыларының басшы қызметкерлерінің іскерлік беделіне қойылатын талаптарды үйлестіру;
сақтандыру қызметін жүзеге асыруға лицензия беруден бас тарту үшін негіздерді үйлестіру;
сақтандыру нарығына кәсіби қатысушының сақтандыру қызметін жүзеге асыруға лицензияны кері қайтарып алу, күшін жою, шектеу және оның қолданылуын тоқтата тұру үшін негіздерді үйлестіру;
сақтандыру нарығында өзін-өзі реттейтін ұйымдардың қызметіне қойылатын талаптарды үйлестіру;
сақтандыру нарығының кәсіби қатысушыларын бірігу, қосылу, қайта құру нысанында немесе өзге нысанда қайта ұйымдастырудың тәртібі мен ерекшеліктерін үйлестіру;
сақтандыру нарығының кәсіби қатысушыларын тарату (оның ішінде мәжбүрлеп тарату), Банкроттық және қаржылық сауықтыру тәртібін, рәсімдері мен шарттарын үйлестіру;
сақтандыру портфелін беру шарттары мен тәртібін үйлестіру.
ЕЭК тараптардың сарапшыларымен бірлесіп сақтандыру нарығына қатысушыларды құру тәртібін, шарттарын, лицензиялау мәселелерін, лицензиялау кезінде және сақтандыру нарығына қатысушылардың қызметіне қойылатын талаптарды үйлестіру мәселелері бойынша екінші кезең бойынша жұмыс жүргізеді.
Сақтандыру ұйымдарын лицензиялау бөлігінде тараптардың сарапшылары үйлестірудің мынадай бағыттарын келісті: сақтандыру ұйымының жарғылық капиталының мөлшері мен есебіне қойылатын талаптар; сақтандыру қызметін лицензиялауға қойылатын талаптар; сақтандыру қызметін лицензиялауға арналған құжаттарды қарау мерзімдері; лицензия ізденушіге лицензия беруден бас тарту үшін негіздер.
Бұдан басқа, тараптардың сарапшылары нормативтік капиталдың (меншікті қаражаттың) мөлшеріне қойылатын талаптар мүше мемлекетте пайдаланылатын ең жоғары көрсеткішке (бүгінгі күні бұл Қазақстан Республикасындағы жарғылық капиталдың көрсеткіші, ол шамамен 10 млн АҚШ долларын құрайды) сәйкес келуі тиіс деген ортақ пікірге келді.
Сақтандыру қызметін лицензиялауға қойылатын рәсімдік талаптарға қатысты олар мүше мемлекеттің заңнамасына сәйкес келтірілетіні туралы шешім қабылданды.
ЕЭК тараптардың сарапшыларымен сақтандыру қызметін лицензиялауға қойылатын талаптарды, лицензия беруден бас тарту үшін негіздерді, лицензияны кері қайтарып алу, күшін жою, шектеу және қолданысын тоқтата тұру үшін негіздерді үйлестіру және сақтандыру нарығындағы өзін-өзі реттейтін ұйымдардың қызметіне қойылатын талаптарды үйлестіру жөніндегі жұмысты жүргізуді жоспарлап отыр.
ЕЭК ЕАЭО туралы шартқа, ОҚН тұжырымдамасына және Үйлестіру жоспарына сәйкес Еуразиялық экономикалық одақ шеңберінде сақтандыру тарихының құрамына кіретін мәліметтермен алмасу тәртібі туралы келісімнің жобасын (бұдан әрі – Сақтандыру тарихы туралы келісім) және Еуразиялық экономикалық одақтың қайта сақтандыру нарығын қалыптастыру туралы келісімнің жобасын (бұдан әрі – Қайта сақтандыру нарығы туралы келісім) әзірлеп, оларды 2022 жылғы 26 қазанда өткен сараптамалық кеңесте тараптарға ұсынды.
Қазіргі уақытта аталған жобалар бойынша мүше мемлекеттердің ұстанымдарын келісу бойынша тараптармен жұмыс жүргізілуде.
Сақтандыру тарихы туралы келісім жобасының мақсаты Сақтандыру тарихының құрамына кіретін мәліметтермен алмасу тәртібін айқындау және осы ақпаратты қаржы нарықтары саласындағы интеграциялық процестерді тереңдету және Одақ шеңберінде ОҚН қалыптастыру, қаржы қызметтерін тұтынушылар үшін тең құқықтар мен мүмкіндіктерді қамтамасыз ету және қаржы қызметтерін жеткізушілер үшін қолжетімді құралдың (ресурстың) болуы болып табылады.
Қайта сақтандыру нарығы келісімінің жобасын тараптар бұрын 2019 жылғы 14 маусымда ҚНКК отырысында қараған болатын, бірақ тараптар осы Келісімнің жобасында жұмыс істеудің мерзімінен бұрын болуы туралы шешім қабылдады.
Бүгінгі таңда жаңа халықаралық геосаяси және экономикалық жағдай қаржы нарықтарында жұмыс істеу ережелерін белгілейді. Мүше мемлекеттер үшін жалпы қайта сақтандыру сыйымдылығын құрудың өзектілігі халықаралық санкциялардың әсерінен және қаржы нарығында трансшекаралық операцияларды жүзеге асыруда туындайтын проблемалардан туындайды. Мүше мемлекеттер шеңберінде ішкі қайта сақтандыру нарықтарының мүмкіндіктерін кеңейту трансшекаралық қайта сақтандыру кезінде шектеулерді алып тастауға және мүше мемлекеттердің сақтандыру және қайта сақтандыру нарықтарының орнықты дамуын қамтамасыз етуге, қаржылық тұрақтылыққа кепілдік беруге және сақтандыру қызметтерін тұтынушылардың тәуекелдерінен қорғауға мүмкіндік береді
Бұдан басқа, қазіргі уақытта ЕЭК тараптармен бірлесіп мүше мемлекеттерде көлік құралдары иелерінің азаматтық жауапкершілігін міндетті сақтандыру бойынша жеке өнім құру мүмкіндігін қарастыруда.
Мүше мемлекеттерде бүгінде мүше мемлекеттердің ұлттық сақтандыру компаниялары берген көлік құралдары иелерінің азаматтық жауапкершілігін міндетті сақтандырудың (бұдан әрі – ОСАГО) сақтандыру полистерін тану жоқ, сондай-ақ ішкі сақтандыру бойынша сақтандыру сыйлықақыларының мөлшерін айқындауға әртүрлі тәсілдер қолданылады. Ішкі сақтандыру бойынша сақтандыру сыйлықақыларының мөлшерін айқындауға әртүрлі тәсілдерді қолдануға байланысты мүше мемлекеттердің ұлттық сақтандыру компаниялары берген ОСАГО сақтандыру полистерін тану мәселесі ҚНКК отырыстарында үнемі қаралады.
6. Бағалы қағаздар нарығының секторы
Бағалы қағаздар нарығындағы қызметтер секторындағы заңнаманы үйлестіру іске асырудың үш кезеңін көздейді: бірінші кезең (2020 – 2023 жылдар), екінші кезең (2021 – 2025 жылдар) және үшінші кезең (2024 – 2029 жылдар).
Үйлестіру жоспарының бірінші кезеңі бойынша жұмыс бағалы қағаздар нарығында мүше мемлекеттердің заңнамасын мынадай бағыттар бойынша үйлестіруді қамтиды:
бағалы қағаздар рыногына қатысты негізгі ұғымдарды үйлестіру, бағалы қағаздар рыногындағы қызмет түрлерін, бағалы қағаздар рыногына қатысушылардың (бұдан әрі – БҚРҚ) ұйымдық-құқықтық нысандарын айқындау, бағалы қағаздар мен қаржы құралдарын жіктеу, нарық делдалдарына, оның ішінде жарғылық капиталды қалыптастыру тәртібіне, меншікті қаражатқа, өзге де экономикалық көрсеткіштерге қойылатын талаптарды үйлестіру, оларды есептеу әдістемесі;
БҚРҚ акционерлерінің (қатысушыларының, құрылтайшыларының) және БҚРҚ акционерлеріне (қатысушыларына, құрылтайшыларына) қатысты бақылауды жүзеге асыратын, клиенттердің активтерін басқару бойынша қызметтер немесе номиналды ұстаушының қызметтерін көрсететін тұлғалардың іскерлік беделіне; БҚРҚ басқару органдарына кіретін тұлғалардың біліктілігі мен іскерлік беделіне; БҚРҚ лауазымды тұлғаларының біліктілігіне қатысты талаптарды үйлестіру;
бағалы қағаздарға құқықтарды есепке алу жүйелеріне және есепке алу институттарына, орталық контрагентке, бағалы қағаздар нарығындағы клирингтік ұйымдарға, бағалы қағаздар нарығындағы сауданы ұйымдастырушыға (биржаға) қойылатын талаптарды үйлестіру, орталық депозитарийге және есептік депозитарийге қойылатын талаптарды үйлестіру.
Үйлестіру жоспарының бірінші кезеңі шеңберінде тараптардың сарапшылары глоссарийлер құрастырды және оларды келісті:
бағалы қағаздар нарығындағы негізгі ұғымдар: эмитент, акция, облигация, бағалы қағаздар иелерінің (ұстаушыларының) тізілімі, депо шоты, бағалы қағаздардың иесі (ұстаушысы);
бағалы қағаздар нарығындағы қызмет түрлері: брокерлік қызмет, дилерлік қызмет, биржалық қызмет, депозитарлық қызмет, клиринг (клирингтік қызмет) және бағалы қағаздарды (инвестициялық портфельді) басқару (сенімгерлік басқару) жөніндегі қызмет;
бағалы қағаздар нарығындағы негізгі институттар: биржа (Сауданы ұйымдастырушы), орталық депозитарий және орталық контрагент.
2022 жылғы 10 ақпандағы жұмыс тобының отырысында мүше мемлекеттердің уәкілетті органдарының өкілдері мүше мемлекеттердегі қаржы нарығына кәсіби қатысушылардың ұйымдық-құқықтық нысандарын үйлестіруді жүргізу тиімсіз деп таныды және ағымдағы кезеңде бағалы қағаздар нарығында жұмыс істейтін ұйымдар институттары мен оларға қойылатын талаптарды үйлестіруді қарастырмауға, бірақ бағалы қағаздар нарығындағы қызмет түрлерін және оларды жүзеге асыруға қойылатын талаптарды үйлестіруді жүзеге асыруға уағдаласты. Тараптардың сарапшылары үйлестіруге жататын бағалы қағаздар нарығындағы қызмет түрлерінің тізбесін келісті.
ЕЭК бағалы қағаздар нарығына қатысушыларға қойылатын лицензиялық талаптарды үйлестіру бойынша матрицалар, сондай-ақ нарықтық делдалдарға, оның ішінде жарғылық капиталды қалыптастыру тәртібіне, меншікті қаражатқа, өзге де экономикалық көрсеткіштерге және оларды есептеу әдістемесіне қойылатын талаптарды үйлестіру жөніндегі кестелер (сауалнамалар) әзірленді, оларды Тараптардың уәкілетті органдары пысықтайды және толтырады.
ОҚН қалыптастырудың негізгі бағыттарының бірі Одақ шеңберінде ортақ биржалық кеңістік құру болып табылады.
Бағалы қағаздармен биржалық сауданың тиімді жұмыс істеуі үшін ОҚН тұжырымдамасына сәйкес Одақ шеңберінде ортақ биржалық кеңістікті қалыптастыру жөніндегі жол картасы әзірленді.
Ортақ биржалық кеңістікті қалыптастыруды жандандыру үшін Еуразиялық экономикалық одаққа мүше бір мемлекеттің брокерлері мен дилерлерін басқа мүше мемлекеттердің биржаларының (сауда ұйымдастырушыларының) ұйымдастырылған сауда-саттықтарына қатысуға жіберу туралы келісімнің жобасы әзірленді.
Осы Келісімнің жобасында мүше мемлекеттердің биржаларына мүше мемлекеттердің уәкілетті органдары берген брокерлер мен дилерлердің лицензияларын тану және оларға бағалы қағаздар мен туынды қаржы құралдарын сатып алу-сату шарттарын жасасу үшін сауда-саттыққа тікелей қатысу мүмкіндігін қамтамасыз ету құқығын беру көзделеді. Бір мүше мемлекеттің брокерлері мен дилерлерін басқа мүше мемлекеттің биржасының ұйымдастырылған сауда-саттықтарына жіберу тең шарттарда беріледі.
Комиссия Алқасының 2020 жылғы 29 қыркүйектегі № 135 өкімімен Еуразиялық экономикалық одаққа мүше бір мемлекеттің брокерлері мен дилерлерін басқа мүше мемлекеттердің биржаларының (сауда ұйымдастырушыларының) ұйымдастырылған сауда-саттықтарына қатысуға жіберу туралы келісімнің жобасы мақұлданды және мемлекетішілік келісуді (бұдан әрі – МІК) жүргізу үшін мүше мемлекеттерге жіберілді. Барлық мүше мемлекеттер МІК-ні аяқтады. МІК қорытындысы бойынша комиссияға Ресей Федерациясы мен Қазақстан Республикасынан ескертулер келіп түсті. Комиссия мүше мемлекеттердің барлық мүдделі министрліктері мен ведомстволарының өкілдерімен кеңейтілген құрамда бірқатар келісу Кеңестерін өткізді, олардың нәтижелері бойынша келісім жобасы бойынша келіспеушіліктер жойылды. Құқықтық сараптама жүргізу қорытындылары бойынша келісім жобасы мақұлдау үшін ЕЭК алқасының қарауына және кейіннен ӘТҚ жүргізу үшін мүше мемлекеттерге жіберуге жіберілді.
Бағалы қағаздар шығарылымдарын өзара тану және оларды биржаларға жіберу жөніндегі рәсімдерді үйлестіру үшін Еуразиялық экономикалық одаққа мүше мемлекеттерде ұйымдастырылған сауда-саттықта бағалы қағаздарды орналастыруға және айналысқа трансшекаралық рұқсат беру туралы келісімнің (бұдан әрі – Бағалы қағаздарға трансшекаралық рұқсат беру туралы келісім) жобасы әзірленді.
Бағалы қағаздарға трансшекаралық рұқсат беру туралы келісім басқа мүше мемлекеттерде ұйымдастырылған сауда-саттықта орналастыруға және айналысқа жоғары санатты баға белгілеу тізімінен бағалы қағаздарға трансшекаралық рұқсат беруді қамтамасыз етуге, сондай-ақ Одақтың жалпы биржалық кеңістігінде бағалы қағаздармен эмиссиялық және сауда операцияларының еркіндігін, биржалық нарықтардың өтімділігінің өсуі үшін жағдайларды қамтамасыз етуге және сауда және инвестициялық ынтымақтастықты нығайтуға бағытталған.
ЕЭК Кеңесінің 2022 жылғы 25 қарашадағы № 46 өкімімен бағалы қағаздарды трансшекаралық жіберу туралы келісімнің жобасы мақұлданып, аталған келісімге қол қою үшін қажетті мемлекетішілік рәсімдерді жүргізу үшін мүше мемлекеттерге жіберілді.
Одақ шеңберінде ортақ биржалық кеңістікті қалыптастыру жөніндегі жол картасында Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымын корпоративтік басқарудың халықаралық қағидаттарына сәйкес және мүше мемлекеттердің жария компаниялары қолдануға ұсынған корпоративтік басқару және ашу стандарттарын ескере отырып, Одақ шеңберінде жалпы биржалық кеңістікте айналатын қаржы құралдары эмитенттерінің корпоративтік басқару стандарттарын және ақпаратты ашуын үйлестіру көзделген.
Тараптардың сарапшылары бағалы қағаздары Одақ шеңберінде ортақ биржалық кеңістікте айналатын ұйымдардың корпоративтік басқару және ақпаратты ашу талаптары бөлігінде мүше мемлекеттердің заңнамасын үйлестірудің орындылығын бағалауды жүзеге асырады. 2019 жылы ҚНКК отырысында «Қаржы нарығына қатысушылардың корпоративтік басқару жүйесіне қойылатын талаптар туралы» мәселе қаралды.